บรรยายประจำวันเสาร์ ภาคอาสาฬบูชา พ.ศ. 2523 ชุด ธรรมะคือเรื่องของธรรมชาติ ครั้งที่ 11 เรื่อง ต้องศึกษาธรรมชาติภายใน จึงจะรู้จักธรรมชาติภายนอก วันที่ 20 กันยายน 2523

เรื่องโลกียะก็ดี เรื่องโลกุตตระก็ดี ล้วนแต่เป็นธรรมชาติทั้งนั้น เราไม่รู้จักธรรมชาติเพราะการศึกษาไม่ทั่วถึง รู้จักแต่ธรรมชาติภายนอกยังน้อยเกินไป ต้องรู้จักธรรมชาติภายในอีกด้วย ธรรมชาติ ๔ ความหมาย เป็นเรื่องทั้งภายในและภายนอก การปรุงแต่งเริ่มตั้งแต่ผัสสะไปจนถึงเป็นทุกข์ สังขารภายในที่ปรุงแต่งสมบูรณ์จนเกิดทุกข์ เรียกว่าเป็นสายแห่งปฏิจจสมุปบาท คนที่ประมาท จิตเกิดเป็นกิเลสก็ไม่รู้จักกิเลสที่เกิดในจิตนั้น ความรู้สึกที่ไม่น่าปรารถนาทุกชนิดมาจากอุปาทานทั้งนั้น เมื่อไม่มีไฟคือกิเลส จิตก็เย็นเป็นนิพพาน เมื่อนั้นเรียกว่าความสุข โลกในความหมายของพระพุทธเจ้าทรงหมายถึงความรู้สึกทางอายตนะ ๖ มีความทุกข์ที่ไหนควรดับทุกข์ที่นั่น ไม่ต้องรออีกนานจึงดับทุกข์ จงดูอะไรๆ ให้เห็นเป็นอิทัปปัจจยตา-อนิจจัง-ทุกขัง-อนัตตา-ตถตา เริ่มต้นชีวิตใหม่ด้วยการที่เราเองอย่าเป็นทุกข์ และช่วยไม่ให้ผู้อื่นทุกข์ด้วย