วิธีอนุรักษ์เอกสารแบบเร่งด่วน

• แยกเอกสารออกจากกรอบหรือแฟ้มทันที
• ไม่ม้วนหรือพับเอกสาร
• วางหนังสือราบบนพื้นผิวเรียบ

• ใช้ซิลิก้าเจลวางข้างๆ เอกสาร
• ถ้ามีไดร์เป่าผม เป่าลมเย็น ไม่ใช้ไดร์ร้อน เป่าห่างจากเอกสาร
• ใช้กระดาษแห้งและสะอาดแทรกในหน้าหนังสือ ๑ : ๑ กรณีหนังสือเล่มหน้ามากอาจเว้นสัก ๑๐ – ๒๐ หน้า แล้วคั่นด้วยกระดาษ

• คลุมด้วยฟิล์มพลาสติกใสแบบบาง
• เจาะรูระบายอากาศเล็กน้อย
• วางในที่ร่มมีอากาศถ่ายเท

• ใช้กระดาษดูดซับรองใต้เอกสาร
• เก็บในที่แห้ง เย็น
• แยกเอกสารที่เปียกออกจากเอกสารอื่นๆ

กรณีจัดการไม่ทัน นำหนังสือหรือเอกสารใส่ถุงที่ทนความเย็น นำไปแช่แข็งไว้ที่อุณหภูมิ 0 องศาเซลเชียส

การกอบกู้เอกสารแบบต่างๆ

กอบกู้ภาพถ่ายในอัลบั้ม

1. ถ่ายภาพอัลบั้มตั้งแต่หน้าแรกจนถึงหน้าสุดท้าย
2. ตัดอัลบั้มออกทีละแผ่น แล้วเลาะพลาสติกที่หุ้มรูปภาพออก
3. แกะภาพถ่ายออกมาทีละรูป นำมาวางบนทิชชู่สีขาวไม่มีกลิ่นไม่มีลวดลาย ใช้ทิชชู่ซับรอยคราบน้ำด้านหน้าภาพ ส่วนด้านหลังเช็ดจนสะอาด
4. สำหรับภาพที่มีกลิ่นเหม็นมากนำไปล้างน้ำสะอาดโดยใช้คีมคีบที่มุมภาพหรือใช้มือจับที่ขอบภาพ นำภาพแช่ผ่านน้ำแล้วยกขึ้น ระวังไม่แกว่งภาพไปมาซึ่งจะทำให้สีของภาพละลายหายไปกับน้ำ
5. นำภาพถ่ายที่ทำความสะอาดแล้ว วางหงายด้านมีรูปขึ้น ผึ่งบนโต๊ะที่มีผ้าขาวบางปูรอง จัดวางในที่อากาศถ่ายเทสะดวก ไม่มีแสงแดดส่องถึง
6. อัลบั้มที่ถอดรูปภาพออกแล้วเหลือเพียงปก นำไปผึ่งลมจนแห้ง
7. วางผึ่งรูปไว้ประมาณ 2 – 3 วัน จนรูปถ่ายแห้งสนิท จึงเก็บใส่ซองกระดาษสีน้ำตาล เขียนชื่อหน้าซองตามอัลบั้ม

• ในอัลบั้มบางภาพมีการซ้อนกันอยู่ 2 ใบ ภาพที่ซ้อนด้านหลังเมื่อแกะออกมาแล้วจะไม่หลงเหลือรายละเอียดของภาพใดๆ
• ภาพถ่ายที่อยู่ในอัลบั้มเมื่อเปียกน้ำควรรีบจัดการกอบกู้ หากปล่อยไว้นานสารเคมีที่เคลือบภาพอยู่จะละลายจนภาพเสียหายและมีกลิ่นเหม็น

กอบกู้ฟิล์ม

1. แกะฟิล์มออกจากซองพลาสติก นำไปล้างในน้ำสะอาด
2. ใช้กระดาษทิชชู่ซับเบาๆ ห้ามถู
3. วางผึ่งให้แห้งบนโต๊ะที่มีผ้าขาวบางปูรอง โดยเอาด้านเคลือบน้ำยาเคมีขึ้นด้านบน (เพราะสารเคมีที่เคลือบฟิล์มจะติดกระดาษ) รอจนด้านที่เคลือบน้ำยาเคมีแห้งสนิท ไม่เหนียว
4. นำฟิล์มที่แห้งแล้วใส่ในซองกระดาษ ซึ่งพับจากกระดาษ A4 เป็นซองชั่วคราว

กอบกู้เอกสารสิ่งพิมพ์

• ไม้เนียน ตะไบปัดเล็บ คัตเตอร์ ขวดสเปรย์น้ำ
• ทิชชู่สำหรับเช็ดมือ ไม่มีกลิ่นและลวดลาย
• อ่างน้ำ
• กระดาษ A3, A4, B5

1. หนังสือที่อยู่ในตู้แช่แข็งทำให้หนังสือเย็นจัด ตอนนำออกจากถุงพลาสติกค่อยๆ รูดถุงลงทีละน้อย เพื่อไม่ให้ปกหนังสือที่ติดกับถุงพลาสติกฉีกขาด
2. ใช้กระดาษรองปกก่อนแล้วจึงนำหนังสือวางบนกระดาษนั้น
3. เปิดหนังสือทีละหน้าแล้วนำกระดาษแห้ง สะอาด ประกบกับหน้าหนังสือที่เปียก ทำไปทีละหน้า โดยใช้ไม้เนียน ตะไบปัดเล็บ หรือคัตเตอร์ช่วยพลิกเปิดหน้ากระดาษ พยายามสอดกระดาษให้ถึงสันในของหนังสือ
4. เมื่อสอดกระดาษแล้วไม่กดหรือรีดให้หน้าหนังสือกับกระดาษติดแน่นจนเกินไปทั้งนี้เพื่อให้อากาศสามารถถ่ายเทได้
5. หากหนังสือติดกันแน่นจะไม่สามารถเปิดเรียงทีละหน้าให้แบ่งหนังสือเป็นปึกเล็กก่อน ฉีดพ่นด้วยสเปรย์น้ำให้หน้าหนังสือชุ่มแล้วใช้ทิชชู่ซับพอหมาด แล้วจึงค่อยๆ พลิกเปิด
6. หนังสือที่สอดกระดาษแล้วนำไปผึ่งบนโต๊ะที่อากาศถ่ายเทสะดวก เปิดตัวเล่มหนังสือขณะตากคอยเปลี่ยนกระดาษใหม่ทุกวันจนกว่าหนังสือจะแห้ง
7.  หนังสือที่แห้งแล้วถอดกระดาษออกแล้วผึ่งลมไว้อีกประมาณ ๑ – ๒ วัน แล้วจึงเก็บ

• หนังสือที่เป็นกระดาษอาร์ตมัน ถ้าสอดกระดาษไม่ถึงสันใน หรือรีบถอดกระดาษแทรกเร็วเกินไป จะทำให้หน้าหนังสือติดกัน
• หนังสือเล่มหนาเมื่อผึ่งลมพอหมาดแล้ว สามารถนำไปผึ่งแดดได้จะทำให้แห้งเร็วขึ้นและไม่เกิดเชื้อรา
• หนังสือที่แทรกกระดาษแล้วต้องคอยพลิกหน้ากระดาษสลับไปมาให้อากาศถ่ายเท และช่วยให้หนังสือแห้งเร็วขึ้น

1. พักหนังสือให้คลายไอร้อน – หากเก็บลงกล่องปิดฝาทันที ไอความร้อนอาจกลายเป็นไอน้ำสร้างความชื้นภายในเล่มได้
2. ตรวจเช็คอีกครั้งว่าแห้งสนิท – มิเช่นนั้นเชื้อราอาจกลับมาใหม่ได้ โดยเฉพาะหนังสือเล่มหนาที่ความชื้นจะยังค้างอยู่บริเวณสันด้านในนานกว่าเล่มอื่น

• ปกนอกหนังสือ: การตากหนังสือที่มีปกนอกปกใน จะดึงปกนอกมาตากต่างหากเพื่อให้ปกใน (ปกแข็ง) แห้งเร็ว ปกนอกมักแห้งก่อน ก่อนจัดเก็บหนังสือแห้งลงกล่องต้องดูว่าได้ใส่ปกกลับคืนเรียบร้อย
• เอกสารแทรก: ในขั้นตอนการตากหนังสือ เอกสารแทรกภายในจะถูกดึงออกมาตากด้านนอก ซึ่งมักแห้งก่อนและจะถูกนำมาไว้ที่โต๊ะพักรอก่อน จึงต้องจดชื่อหนังสือต้นฉบับแนบไว้ เพื่อใส่คืนกลับได้ถูกต้อง
• เนื้อหาบางส่วนหลุดจากเล่ม: หนังสือชำรุดบางเล่มอาจมีเนื้อหาหลุดออกจากตัวเล่มและพลัดแยกไปจากต้นฉบับ อาศัยการสังเกตขนาดกระดาษ เนื้อหา ชื่อหนังสือ/บทความ เลขหน้า ฯลฯ เพื่อประกอบกลับคืนเล่ม
• หนังสือชำรุด: หนังสือแห้งแล้วมักเกิดการบวมหรือหลุดโย้ออกจากแกน การจัดปรับรูปแล่มและทับหนังสือให้คลายบวมช่วยให้จัดหนังสือลงกล่องได้เป็นระเบียบและนำไปซ่อมแซมต่อได้ง่ายขึ้น
• หนังสือที่ชำรุดมาก แยกกล่องต่างหากเพื่อนำส่งซ่อมแซมยกกล่อง