รำลึก 8 กรกฎาคม วันละสังขารพุทธทาสภิกขุ ผ่านคำสอนเรื่องชีวิต ความตาย วันล้ออายุ และอนุสาวรีย์ที่แท้จริงคือประโยชน์จากธรรมะ

ย้อนรอยมรดกงานเขียนของพุทธทาสภิกขุ จากแรงบันดาลใจเล็ก ๆ สู่ผลงานชุด “จากพระโอษฐ์” และโครงการ “ธรรมโฆษณ์” ขุมทรัพย์ทางปัญญาที่รับใช้พระพุทธศาสนามาจนถึงวันนี้ และทำให้ปณิธาน “พุทธทาสจักไม่ตาย” ยังคงมีชีวิต

รู้จักโบสถ์สวนโมกข์ หรือโบสถ์เขาพุทธทอง อุโบสถกลางแจ้งที่สะท้อนแนวคิดเรียบง่าย ประหยัด และใกล้ชิดธรรมชาติของท่านพุทธทาสภิกขุ

จากพื้นที่ป่ารกครึ้มที่ชาวบ้านเรียกว่า “ด่านน้ำไหล” ท่านพุทธทาสภิกขุได้สร้างสวนโมกข์ใหม่ หรือวัดธารน้ำไหล ให้กลายเป็นพื้นที่เรียนรู้ธรรมะผ่านธรรมชาติ ศิลปะ และความเรียบง่าย จนกลายเป็นหนึ่งในสถานที่ทางจิตวิญญาณที่สำคัญที่สุดของพุทธศาสนาไทย

ย้อนดูจุดเริ่มต้นของสวนโมกข์ เมื่อพุทธทาสภิกขุหันหลังให้กรุงเทพฯ กลับสู่พุมเรียง เลือกวัดร้างตระพังจิกเป็นสถานที่ปฏิบัติธรรม และเผชิญหน้ากับความกลัวด้วยสติ ปัญญา และธรรมวินัย

เปิดหน้าประวัติศาสตร์พุทธศาสนาไทยกับเรื่องราวของสองพี่น้องผู้พลิกโฉมการตื่นรู้แห่งไชยา 'พระเงื่อม' และ 'นายยี่เกย' เบื้องหลังเงินทุนก้อนแรกจากพินัยกรรมของมารดา และตลกร้ายของระบบราชการไทยที่ไม่ยอมให้ใช้ชื่อ 'พุทธทาส'

ครั้งหนึ่งพระเงื่อมเคยเชื่อว่า กรุงเทพฯ คือศูนย์กลางแห่งความบริสุทธิ์ทางพระพุทธศาสนา และมหาเปรียญคือผู้ใกล้พระอรหันต์ แต่เมื่อได้มาเห็นความจริงด้วยตาตนเอง ทั้งระบบการศึกษาที่เน้นท่องจำ ความหละหลวมทางวินัย และการมัวเมาในยศศักดิ์ ความผิดหวังนั้นกลับกลายเป็นแรงผลักดันให้ท่านหันหลังให้ความสำเร็จแบบโลก ๆ และออกเดินทางสู่การแสวงหาธรรมแท้ในนาม “พุทธทาส”

ก่อนจะเป็น “พุทธทาสภิกขุ” เด็กชายเงื่อมเคยเป็นวัยรุ่นผู้ต้องแบกภาระครอบครัวตั้งแต่อายุ 16 ปี ทำงานค้าขาย แบกของ ผ่าฟืน และส่งเสียน้องชายเรียนต่อ แต่ท่ามกลางชีวิตที่หนักเกินวัย เขากลับหลงใหลการอ่านและถกเถียงธรรมะ จนเมื่อถึงเวลาบวชเพียง 3 เดือนตามประเพณี รสชาติของธรรมะและการเทศน์กลับทำให้ตัดสินใจไม่สึก

ชีวิตเด็กวัด 3 ปีของเด็กชายเงื่อม ไม่ได้สอนแค่ ก ข ก กา แต่หล่อหลอมวินัย ความอดทน ไหวพริบ และปฏิภาณการพูด จนกลายเป็นรากฐานสำคัญของพุทธทาสภิกขุในอนาคต

ย้อนดูวัยเยาว์ของ “เด็กชายเงื่อม” หรือพุทธทาสภิกขุ ผ่านรากฐานครอบครัวพุมเรียงที่หล่อหลอมท่านด้วยความประหยัด ความรักการอ่าน งานช่าง งานครัว และวิญญาณกวี ก่อนเติบโตเป็นพระนักคิดผู้เปลี่ยนภูมิทัศน์ของพุทธศาสนาไทย

“เล่าไว้เมื่อวัยสนธยา” คือหนังสือที่ถ่ายทอดชีวิต ความคิด และเส้นทางการแสวงหาธรรมของพุทธทาสภิกขุอย่างเป็นมนุษย์และจริงใจ ตั้งแต่วัยเด็ก การบวชเรียน การตั้งคำถามต่อระบบเดิม ไปจนถึงการก่อตั้งสวนโมกขพลาราม หนังสือเล่มนี้ไม่ได้เป็นเพียงชีวประวัติของพระนักคิดรูปสำคัญของไทย แต่เป็นบันทึกการเดินทางภายในของผู้กล้าทวนกระแสโลก เพื่อค้นหาแก่นแท้ของชีวิต ธรรมะ และอิสรภาพจากความยึดมั่น ถือเป็นหนังสือที่ชวนผู้อ่านกลับมาตั้งคำถามกับเป้าหมายชีวิตของตนเองอย่างลึกซึ้ง

พระธรรมเทศนาโดย พุทธทาสภิกขุ แสดงถวายพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ในโอกาสทรงบำเพ็ญพระราชกุศล วิสาขบูชา ณ วัดพระบรมธาตุไชยาราชวรวิหาร เมื่อเพ็ญเดือนหก พ.ศ. ๒๕๑๐

ความเป็นมาของชื่อ "พุทธทาส" หากได้ช่วยรักษา บำรุง และเผยแผ่พระพุทธศาสนา นั่นก็คือการเป็นพุทธทาสด้วยกันทั้งสิ้น

บันทึกเหตุการณ์สำคัญ เมื่อวันที่ ๒๓ พฤษภาคม พ.ศ. 2510 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินบำเพ็ญพระราชกุศลวันวิสาขบูชา ณ วัดพระบรมธาตุไชยา โดยมีพุทธทาสภิกขุ เจ้าอาวาสในขณะนั้น เฝ้ารับเสด็จ

เปิดมุมมองใหม่ต่อภาพถ่ายปริศนาธรรมของ อาจารย์พุทธทาสภิกขุ ที่หลายคนตีความไปต่าง ๆ นานา พร้อมคำอธิบายจากท่านเองว่าทำไมจึงไม่ปฏิเสธสมณศักดิ์ และมุมมองต่อ “ราชาคณะ” ว่าคือการทำหน้าที่พิทักษ์พระศาสนา ไม่ใช่การยึดติดยศศักดิ์

อนุสาวรีย์ของพุทธทาสภิกขุจึงไม่ใช่สิ่งที่มองเห็นได้ด้วยตา แต่เป็นสิ่งที่สัมผัสได้ด้วยใจ คือประโยชน์สุขอันเกิดจากความเข้าใจในธรรมะ ซึ่งจะคงอยู่และสืบทอดต่อไปในจิตใจของผู้คนอย่างไม่มีวันเสื่อมสลาย

พุทธทาสภิกขุไม่เพียงเป็นพระนักคิด แต่ยังเป็น influencer ทางจิตวิญญาณ ผู้ใช้กลยุทธ์การสื่อสารและคอนเทนต์ทางธรรมที่ทรงอิทธิพลต่อสังคมไทยและโลก

สำรวจชีวิตและแนวคิดของพุทธทาสภิกขุ จากเด็กชายเงื่อมแห่งไชยา สู่ผู้ปฏิวัติพุทธศาสนาไทย ด้วยการตีความธรรมะจากพระโอษฐ์ใหม่ให้เข้าใจง่าย ปฏิบัติได้จริง และยืนยันว่า “นิพพานอยู่ที่นี่ เดี๋ยวนี้”