สานต่อพุทธปณิธานข้ามพรมแดน : ประสบการณ์ล้ำค่าจากโครงการพระแลกเปลี่ยนนานาชาติ บาลี-สันสกฤต รุ่น ๓ ในมิติพระธรรมวินัยและการบริหารจัดการวัด

ในฐานะพระภิกษุจากประเทศไทยผู้มีโอกาสเข้าร่วม “โครงการพระแลกเปลี่ยนนานาชาติ บาลี-สันสกฤต” อาตมภาพได้รับประสบการณ์อันประมาณค่ามิได้ จากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับสหธรรมิกจากดินแดนแห่งพระพุทธศาสนาอันหลากหลาย ทั้งทิเบต, ศรีลังกา และไทย การเดินทางครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการได้ออกจากวัด ไปเปิดหูเปิดตาในโลกกว้าง แต่เป็นการเดินทางเข้าไปสู่แก่นแท้ของพุทธธรรมที่ถูกตีความและปฏิบัติในบริบททางวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน โดยมีเป้าหมายหลักสองประการคือ การศึกษาเปรียบเทียบพระธรรมวินัย และ การเรียนรู้แนวทางการบริหารจัดการวัด

มิติที่ 1: การศึกษาพระธรรมวินัย – ความหลากหลายในเอกภาพ

หัวใจสำคัญของโครงการคือการสร้างความเข้าใจในรากเหง้าของพระพุทธศาสนาที่สืบทอดผ่านมาทางสายบาลี (เถรวาท) และสันสกฤต (มหายาน/วัชรยาน) แม้จะมีจุดร่วมคือพระธรรมวินัยอันเป็นคำสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่แนวทางการศึกษาและการให้ความสำคัญนั้นมีมิติที่น่าสนใจยิ่ง

  คณะสงฆ์ไทยและศรีลังกา (สายบาลี-เถรวาท): การศึกษาในสายนี้จะเน้นความสำคัญสูงสุดที่ พระไตรปิฎกภาษาบาลี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พระวินัยปิฎก ซึ่งถือเป็นธรรมนูญในการปกครองสงฆ์ การเรียนการสอนจะลงลึกในรายละเอียดของสิกขาบทแต่ละข้ออย่างเคร่งครัด การท่องจำพระปาฏิโมกข์และการสวดมนต์เป็นภาษาบาลีถือเป็นกิจวัตรที่สำคัญยิ่ง การศึกษาพระอภิธรรมปิฎกก็ได้รับการส่งเสริมอย่างมาก เพื่อให้เกิดความเข้าใจในปรมัตถธรรมอย่างลึกซึ้ง บรรยากาศการเรียนรู้จึงเปี่ยมไปด้วยความเคารพในพระคัมภีร์ดั้งเดิมและมุ่งรักษาพุทธพจน์ให้บริสุทธิ์ที่สุด

  คณะสงฆ์ทิเบต (สายสันสกฤต-วัชรยาน): ในขณะที่คณะสงฆ์สายทิเบตให้ความเคารพในพระวินัยมูลสรวาสติวาท (Mūlasarvāstivāda Vinaya) ซึ่งมีรากฐานมาจากสันสกฤต แนวทางการศึกษาของท่านจะเปิดกว้างไปสู่ “ศัสตระ” หรือคัมภีร์ที่รจนาโดยพระมหาเถราจารย์ในภายหลัง เช่น ท่านนาคารชุน, ท่านอสังคะ เป็นต้น สิ่งที่น่าประทับใจอย่างยิ่งคือ วัฒนธรรมการโต้วาทีธรรม (Debate) ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการฝึกฝนตรรกะและทำความเข้าใจหลักธรรมอันซับซ้อน เช่น เรื่องสุญญตา (Emptiness) และโพธิจิต (Bodhicitta) นอกจากนี้ ท่านยังให้ความสำคัญกับ “โพธิสัตวศีล” ควบคู่ไปกับปาติโมกข์ศีล เพื่อบ่มเพาะปณิธานในการช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้พ้นทุกข์

  บทเรียนที่ได้รับ: อาตมภาพตระหนักว่า แม้จะมีวิธีการที่ต่างกัน แต่เป้าหมายสุดท้ายคือการเข้าถึงสัจธรรมเช่นเดียวกัน สายเถรวาทมอบรากฐานพระวินัยที่มั่นคงและละเอียดอ่อน เป็นดัง “เสาเข็ม” ของพรหมจรรย์ ในขณะที่สายวัชรยานมอบ “ปีก” แห่งปรัชญาและมหากรุณาที่กว้างไกล ทำให้เห็นว่าพุทธธรรมนั้นสามารถแตกหน่อต่อยอดไปได้โดยไม่ทิ้งรากเดิม

มิติที่ 2: การบริหารจัดการวัด – จากศรัทธาสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน

นอกจากการศึกษาภาคทฤษฎี เวทีแลกเปลี่ยนสัมนาวิชาการแล้ว การได้ไปศึกษาเยี่ยมชมสถานที่ต่างๆ ภายในวัดทิเบต วัดศรีลังกา  ทำให้ได้เห็นรูปแบบการบริหารจัดการวัดในแต่ละประเทศได้เปิดมุมมองใหม่ๆ อย่างมาก

บทเรียนที่ได้รับ: การบริหารจัดการวัดที่ประสบความสำเร็จไม่ได้มีสูตรสำเร็จเพียงหนึ่งเดียว แต่ต้องปรับให้เข้ากับบริบททางสังคม วัฒนธรรม และพันธกิจของวัดนั้นๆ

• จากศรีลังกา เราเรียนรู้ความสำคัญของการมีส่วนร่วมของชุมชนในการปกป้องรักษามรดกทางศาสนา
• จากอินเดีย-ทิเบต เราเห็นพลังของการสร้างสถาบันการศึกษาที่เข้มแข็งเพื่อผลิตศาสนทายาทที่มีคุณภาพและเผยแผ่ธรรมะในระดับโลก
• จากประเทศไทย เราตระหนักถึงคุณค่าของบทบาททางสังคมของวัดที่เป็นรากฐานอันมั่นคงของประเทศ

สรุปและข้อเสนอแนะ

โครงการพระแลกเปลี่ยนนานาชาติครั้งนี้เป็นมากกว่าการเดินทางแสวงบุญ แต่เป็นการจารึกแห่งการเรียนรู้ที่ทำลายกำแพงแห่งความแตกต่างทางนิกายและวัฒนธรรม อาตมภาพกลับมาพร้อมกับความเข้าใจที่ลึกซึ้งขึ้นว่า แม้เราจะสวดมนต์คนละภาษา ศึกษาคัมภีร์คนละสำนวน หรือบริหารวัดคนละรูปแบบ แต่เราทุกคนต่างเป็น “ศากยบุตร” ที่มีเป้าหมายร่วมกันคือการสืบทอดอายุพระพุทธศาสนาและนำพาสันติสุขมาสู่มวลมนุษยชาติ

ประสบการณ์นี้ควรค่าแก่การส่งเสริมและขยายผลต่อไป เพื่อให้พระสงฆ์รุ่นใหม่ได้มีโอกาสเปิดโลกทัศน์ สร้างเครือข่ายสหธรรมิกนานาชาติ และนำองค์ความรู้ที่หลากหลายกลับมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาศาสนกิจในบ้านเกิดของตน เพื่อให้พระธรรมคำสอนของพระพุทธองค์ยังคงส่องสว่างนำทางชาวโลกสืบไปชั่วกาลนาน.

พระอธิการนพดล ธีรวโร(วัดดาวเรือง ชัยภูมิ)

๒๘ สิงหาคม ๒๕๖๘