เมื่อวันที่ 7 มิถุนายน 2569 ณ ห้องนิพพานชิมลอง หอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ หรือสวนโมกข์กรุงเทพ ได้จัดกิจกรรม “บันทึกบทเรียนการเดินทาง โครงการแลกเปลี่ยนพระภิกษุนานาชาติบาลี–สันสกฤต ปี 4” โดยมีพระภิกษุผู้เข้าร่วมโครงการร่วมถ่ายทอดเรื่องราวจากการเดินทาง การใช้ชีวิต และการเรียนรู้ในบริบททางวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน

สวนโมกข์กรุงเทพ ในฐานะองค์กรผู้ประสานงานหลักของการจัดกิจกรรมในประเทศไทย ร่วมขับเคลื่อนโครงการดังกล่าวเพื่อเปิดพื้นที่การเรียนรู้ระหว่างพระสงฆ์จากสายธรรมที่สืบทอดผ่านภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต เชื่อมโยงมิติของการภาวนา วิชาการ วัฒนธรรม และความเข้าใจระหว่างพุทธศาสนิกชนจากหลากหลายประเทศ

บรรยากาศตลอดช่วงบ่ายไม่ได้เป็นเพียงการบอกเล่าประสบการณ์การเดินทาง แต่เป็นพื้นที่ของการแลกเปลี่ยนมุมมองต่อพระพุทธศาสนาในโลกปัจจุบัน ผ่านสายตาของพระสงฆ์ผู้ได้สัมผัสวิถีชีวิต ศรัทธา และการปฏิบัติธรรมในต่างวัฒนธรรม

กิจกรรมเริ่มต้นด้วยการเกริ่นนำโดยพระเอกวีร์ และพระสิทธิพร ซึ่งชวนผู้เข้าร่วมมองเห็นความหมายของ “การเดินทาง” ในฐานะกระบวนการเรียนรู้ มิใช่เพียงการเคลื่อนย้ายจากสถานที่หนึ่งไปสู่อีกสถานที่หนึ่ง หากเป็นการเปิดใจเพื่อก้าวข้ามกรอบความคิดเดิม และทำความเข้าใจโลก ผู้คน และพระพุทธศาสนาในมิติที่กว้างขวางยิ่งขึ้น

จากนั้น พระสอนทะวี จากวัดผาลาด จังหวัดเชียงใหม่ ได้นำเสนอภาพรวมของโครงการแลกเปลี่ยนพระภิกษุนานาชาติบาลี–สันสกฤต ปี 4 โดยกล่าวถึงเจตนารมณ์ของโครงการที่มุ่งเปิดพื้นที่ให้พระสงฆ์จากหลากหลายวัฒนธรรมได้เรียนรู้กันและกัน ผ่านการใช้ชีวิตจริง การสนทนา การปฏิบัติ และการอยู่ร่วมกับชุมชนในบริบทที่แตกต่าง ทั้งด้านภาษา ความเชื่อ วิถีปฏิบัติ และวัฒนธรรมทางศาสนา

ภายในกิจกรรม พระภิกษุผู้เข้าร่วมโครงการได้ร่วมแบ่งปันประสบการณ์จากการเดินทางและการเรียนรู้ อาทิ พระมหาประยูร จากวัดมหาบุศย์ กรุงเทพฯ ถ่ายทอดภาพศรัทธาของผู้คนในต่างแดนที่มีต่อพระพุทธศาสนา แม้จะแสดงออกในรูปแบบที่แตกต่างจากบริบทไทย แต่สะท้อนความเคารพและความผูกพันต่อธรรมะอย่างลึกซึ้ง

พระมหาวิษณุ จากวัดเขาเทพประทาน จังหวัดสุโขทัย ถ่ายทอดบทเรียนเรื่องการปรับตัวและการอยู่ร่วมกับความแตกต่าง พร้อมสะท้อนว่า ภาษาแห่งเมตตา ความจริงใจ และการเปิดใจเรียนรู้ สามารถเชื่อมโยงผู้คนได้ลึกซึ้งกว่าข้อจำกัดของภาษาพูด

พระมหาเกียรติศักดิ์ จากวัดป่าสันติธรรม จังหวัดชัยภูมิ กล่าวถึงการเรียนรู้ผ่านวิถีชีวิตของชุมชนท้องถิ่น ทำให้เห็นว่าพระพุทธศาสนาไม่ได้ดำรงอยู่เฉพาะในพื้นที่วัดหรือพิธีกรรม หากยังมีชีวิตอยู่ในความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน ชุมชน และการเกื้อกูลกันในชีวิตประจำวัน

ขณะที่พระมหาวุฒิชัย จากวัดนิมมานรดี ถ่ายทอดประสบการณ์ที่ทำให้ได้เผชิญกับคำถามใหม่เกี่ยวกับบทบาทของพระสงฆ์ในโลกปัจจุบัน โดยชี้ให้เห็นว่า การรับฟังอย่างลึกซึ้งอาจเป็นภารกิจสำคัญของพระสงฆ์ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าการแสดงธรรม

หลังช่วงพัก กิจกรรมดำเนินต่อด้วยการแบ่งปันจากพระมหาฐปพล จากวัดสระเกศ ซึ่งสะท้อนคุณค่าของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างคณะสงฆ์ต่างประเทศว่า มิใช่เพียงการส่งต่อองค์ความรู้ แต่เป็นกระบวนการสร้างความเข้าใจระหว่างผู้คน วัฒนธรรม และสายธรรมที่แตกต่างกัน

พระเกรียงศักดิ์ จากวัดพระธาตุแสงเทียน จังหวัดแพร่ กล่าวถึงประสบการณ์ที่ทำให้มองเห็นความหมายของคำว่า “ศาสนทูต” ในมิติใหม่ คือมิใช่เพียงผู้เดินทางไปเผยแผ่ธรรมะ แต่เป็นผู้เรียนรู้ไปพร้อมกับการแบ่งปัน ส่วนพระปลัดสุนันท์ จากวัดวังหิน จังหวัดพิษณุโลก ได้สะท้อนบทเรียนจากการใช้ชีวิตร่วมกับพระสงฆ์และชุมชนในต่างวัฒนธรรม ซึ่งช่วยให้มองเห็นทั้งจุดร่วมและความงดงามของความแตกต่าง

นอกจากนี้ พระภิกษุผู้เคยเข้าร่วมโครงการในรุ่นที่ 1–3 ยังได้ร่วมแบ่งปันประสบการณ์และผลลัพธ์ที่สืบเนื่องจากการเข้าร่วมโครงการ ทั้งในด้านมิตรภาพ เครือข่ายการทำงานระหว่างประเทศ และมุมมองต่อพระพุทธศาสนาที่เปิดกว้างขึ้น สะท้อนให้เห็นว่าโครงการนี้มิได้สิ้นสุดลงเมื่อการเดินทางจบลง แต่ยังส่งผลต่อการเรียนรู้ การทำงาน และความสัมพันธ์ระหว่างสายธรรมในระยะยาว

โครงการแลกเปลี่ยนพระภิกษุนานาชาติบาลี–สันสกฤต มีวัตถุประสงค์สำคัญในการสืบสานพระพุทธศาสนาอันหลากหลายทางวัฒนธรรม ให้เกิดการเรียนรู้จากกันและกัน เชื่อมโยงเส้นทางความหลากหลายจากอดีตสู่ปัจจุบัน และสร้างช่องทางในการพัฒนาความเข้าใจและการสื่อสารร่วมกันระหว่างพุทธศาสนาที่สืบทอดผ่านภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต

ขณะเดียวกัน โครงการยังมุ่งสลายข้อจำกัดที่อาจปิดกั้นความเข้าใจระหว่างสายธรรมที่แตกต่าง เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนที่เกื้อกูลต่อธรรมะ พร้อมทั้งเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างสายธรรมในการส่งเสริมสันติภาพโลก และความยั่งยืนของพระพุทธศาสนาในสังคมร่วมสมัย

สำหรับปี 2569 โครงการมีวัดและองค์กรทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศเข้าร่วม ได้แก่ วัดไทยพุทธคยา ประเทศอินเดีย, วัดไทยนาลันทา ประเทศอินเดีย, วัดมเหยงคณ์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา, วัดป่าโสมพนัส จังหวัดสกลนคร, วัดป่าภูริทัตตถิราวาส หรือวัดป่าบ้านหนองผือ จังหวัดสกลนคร, วัดเกษรศีลคุณ หรือวัดป่าบ้านตาด จังหวัดอุดรธานี, สวนโมกข์กรุงเทพฯ, Tibetan Buddhist Centre Singapore & Malaysia ซึ่งเป็นสำนักประสานงานเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ขององค์ทะไลลามะ และ Geluk International Foundation ประเทศอินเดีย

ก่อนปิดกิจกรรม พระก่อการได้สรุปภาพรวมของโครงการ โดยชี้ให้เห็นว่า สาระสำคัญของการแลกเปลี่ยนมิได้อยู่ที่จำนวนประเทศที่เดินทางไป หรือระยะเวลาของการเดินทาง แต่อยู่ที่การเปิดใจเรียนรู้จากความแตกต่าง และการค้นพบว่า แม้ผู้คนจะอยู่ต่างแผ่นดิน ต่างภาษา หรือต่างวัฒนธรรม แต่ต่างมีความปรารถนาร่วมกันในการแสวงหาความหมาย ความสงบ และการอยู่ร่วมกันอย่างเกื้อกูล

กิจกรรมในครั้งนี้จึงเป็นอีกหนึ่งพื้นที่สำคัญที่สะท้อนบทบาทของสวนโมกข์กรุงเทพ ในการสนับสนุนการเรียนรู้ทางพระพุทธศาสนาในมิติร่วมสมัย เชื่อมโยงผู้คน สายธรรม และวัฒนธรรมที่หลากหลาย เพื่อร่วมกันสร้างความเข้าใจและสันติภาพบนฐานของธรรมะ

ทั้งนี้ โครงการแลกเปลี่ยนพระภิกษุนานาชาติบาลี–สันสกฤต ปีที่ 5 กำลังจะเริ่มขึ้นในเร็ว ๆ นี้ เพื่อสานต่อภารกิจแห่งการเรียนรู้ การแลกเปลี่ยน และการเชื่อมโยงพระพุทธศาสนาข้ามวัฒนธรรมให้กว้างขวางยิ่งขึ้น