หนังสือเล่มเดิม เมื่ออ่านในที่สงัดกลับเข้าใจต่างออกไป
หนังสือเล่มเดิมอาจให้ความรู้สึกต่างออกไปเมื่อเราเปลี่ยนสถานที่อ่าน ท่านพุทธทาสเล่าว่า การอ่านพระไตรปิฎกในป่าที่สงัดให้รสจับใจมากกว่าครั้งอยู่กรุงเทพฯ บางเรื่องที่อ่านในที่แออัดแล้วไม่เข้าใจ เมื่อได้อ่านและขบคิดในป่ากลับเชื่อมโยงเป็นเรื่องเป็นราวได้ การเขียนก็รู้สึกมีชีวิตจิตใจขึ้นด้วย ท่านบอกเล่าประสบการณ์นี้พร้อมตั้งข้อสังเกตไว้ว่า จะเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเฉพาะตนหรือไม่ ยังต้องศึกษากันต่อไป
ตอนนี้จึงชวนให้เห็นว่าสถานที่มีส่วนกับการอ่าน การคิด และการเรียนรู้เพียงใด สำหรับท่าน ความใกล้ชิดธรรมชาติในช่วงเริ่มต้นสวนโมกข์ทำให้ได้พบประสบการณ์ทางใจที่ต่างจากชีวิตในเมือง และนำไปสู่แนวคิดในการจัดสถานที่ปฏิบัติให้รักษาสภาพธรรมชาติไว้ โดยแยกงานหนังสือ การโฆษณา และการรับแขกออกไป เรื่องเล่านี้ชวนให้เราลองสังเกตพื้นที่ที่ตนใช้ทำงานหรืออ่านหนังสือ ว่าช่วยให้มีโอกาสคิดอย่างต่อเนื่อง หรือทำให้ใจถูกรบกวนอยู่บ่อย ๆ
จากบันทึก “สิบปีในสวนโมกข์” โดย พุทธทาสภิกขุ
การอยู่คนเดียว แม้ในทางปริยัติหรือค่อนไปทางปริยัติ ก็ยังเป็นที่แน่นอนว่าเป็นผลดียิ่งเหมือนกัน. การอ่านข้อความในพระไตรปิฎก ส่วนมากที่กรุงเทพ ฯ ได้รสชาติจับใจน้อยกว่าในที่สงัดในป่าตั้ง ๔-๕ เท่าตัว. และฉันอาจกล่าวได้ว่า เฉพาะบางเรื่องอ่านในที่อัดแอจะไม่ได้เรื่อง จนใช้ประโยชน์ไม่ได้เลยก็มีไม่น้อย.
การขบข้อความบางอย่างหรือส่วนมากที่สุด ทำในป่าขบได้เป็นคุ้งเป็นแควติดต่อกันเป็นสาย การเขียนก็รู้สึกว่ามีชีวิตจิตใจยิ่งกว่ากัน แต่จะเป็นของเฉพาะคนหรือไม่นั้น เราจะต้องค่อยสังเกตกันสืบไป.
เมื่อพูดถึงเรื่องรสใหม่ ๆ แปลก ๆ ในทางจิตแล้ว เป็นอันเชื่อได้ว่า เราจะหาจากที่ที่อยู่กันอัดแออย่างในกรุงเทพ ฯ นั้นไม่ได้โดยแน่นอน แม้ที่สุดแต่ดินฟ้าอากาศก็ยังไม่อำนวยเสียเลย เพราะบรรยากาศของความยัดเยียดและตลบอบอวลไปด้วยกระแสจิตอีกชนิดหนึ่ง ซึ่งแตกต่างตรงกันข้ามทีเดียว.
ฉะนั้น เรื่องสถานที่จึงเป็นเรื่องสำคัญเรื่องหนึ่งเหมือนกัน. และทั้งนี้เป็นเรื่องที่เราจะต้องศึกษาจากธรรมชาติโดยตรง ซึ่งฉันได้กล่าวแล้วข้างต้นว่า เป็นเรื่องที่มีแต่ในเมื่อเราจัดการเป็นอยู่ให้ใกล้ชิดธรรมชาติให้มากที่สุดเท่านั้น และฉันเคยผ่านมา เมื่อตอนแรก ๆ ของการจัดสวนโมกข์ขึ้น ซึ่งต่อไปข้างหน้า เราจะถือเป็นหลักอันหนึ่ง สำหรับจัดสถานที่แห่งใหม่ ๆ ให้ใกล้ชิดธรรมชาติที่สุดอยู่ได้ตลอดกาลนาน โดยแยกเรื่องอันเกี่ยวกับหนังสือ การโฆษณา หรือการรับแขกออกไปเสียให้เด็ดขาดจากสถานที่เช่นนี้
ที่มา: พุทธทาสภิกขุ, สิบปีในสวนโมกข์, หน้า ๑๔–๑๕.
อ่านตอนอื่นๆ ได้ที่ สิบปีในสวนโมกข์