ความเชื่อจากห้องพักเวร

ถ้ามีใครซื้อไก่ทอด KFC มาฝากระหว่างเข้าเวร นพ.ธนัท ตันตินาม บอกว่าเขาจะเก็บไว้กินหลังลงเวร คนที่เคยทำงานในโรงพยาบาลไทยบางแห่งอาจเข้าใจเหตุผลของเขาดี เพราะในหมู่คนเข้าเวรมีความเชื่อเล่าต่อกันมาว่า กินไก่ทอดยี่ห้อนี้เมื่อไร คนไข้จะเข้ามาจนแทบไม่ได้พัก

หมอธนัทเล่าให้ The New York Times ฟังว่า เขาได้ยินเรื่องนี้มาตั้งแต่ยังเป็นนักศึกษาแพทย์เมื่อราวสิบปีก่อน ในโรงพยาบาลบางแห่งถือกันจริงจังถึงขั้นที่เพื่อนร่วมงานอาจโกรธเอาได้ ถ้าใครสักคนหิ้ว KFC เข้ามาระหว่างอยู่เวร ลองคิดในมุมของคนที่เชื่อ ถ้าเปิดกล่องแล้วเวรยุ่งขึ้นมาจริง ๆ คนที่ต้องอยู่รับมือด้วยกันก็คือเพื่อนทั้งเวร ใครกินไก่จึงกลายเป็นเรื่องของคนที่ไม่ได้กินด้วย

“ผมคิดว่าอาถรรพ์ KFC เป็นการฉายภาพความกลัวออกมา” เขากล่าว “เราต้องการแพะรับบาปสักคน”

แต่ละโรงพยาบาลยังมีของที่ถือเคล็ดต่างกันไป ธนัทเคยได้ยินทั้งเรื่องถั่ว พิซซ่า กาแฟ กระทั่งกล้วยก็เป็นของต้องห้ามระหว่างเข้าเวรในโรงพยาบาลแห่งหนึ่ง ส่วนใครเป็นคนแรกที่โยงไก่ทอด KFC เข้ากับจำนวนคนไข้ ยังไม่มีคำตอบชัดเจน รู้แต่ว่าความเชื่อนี้เดินทางพ้นห้องพักเวรไปถึงญาติคนไข้ที่อยากซื้อไก่ทอดมาขอบคุณหมอกับพยาบาล

แม้แต่แบรนด์เองก็ยังต้องขยับ ซูเฮล ลิมบาดา อดีตผู้บริหารฝ่ายการตลาดของ KFC ประเทศไทย พบว่ายอดขายในสาขาใกล้โรงพยาบาลมักจะต่ำกว่าปกติ จนในเดือนพฤศจิกายน 2567 KFC ถึงกับออกแพ็กเกจจิ้งพิเศษแก้เคล็ดรับวันแพทย์ โดยเขียนข้างกล่องไว้ชัดเจนว่า “นี่ไม่ใช่ KFC”

หมอขอทดลอง: วิทยาศาสตร์ vs อาถรรพ์ไก่ทอด

เมื่อความเชื่อขัดแย้งกับหลักเหตุผล นพ.ธนัทและทีมงานที่โรงพยาบาลพัทลุง จึงตัดสินใจตั้งโต๊ะวิจัยเพื่อหาความจริง โดยทำการทดลองระหว่างเดือนกรกฎาคม 2566 ถึงมิถุนายน 2567

• กลุ่มตัวอย่าง: การเข้าเวรของศัลยแพทย์ทั่วไป 5 คน รวมทั้งหมด 345 เวร

• วิธีการทดลอง: สุ่มแจกอาหารในแต่ละเวร แบ่งเป็น ไก่ทอด KFC, ไก่ทอดห้าดาว และกลุ่มควบคุมที่ไม่มีการจัดอาหารให้

• ผลลัพธ์: ข้อมูลทางสถิติชี้ชัดว่า ไม่มีความเชื่อมโยง ระหว่างการกินไก่ทอด KFC กับปริมาณงานที่หนักขึ้น

งานวิจัยชิ้นนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Annals of Surgery Open ในปี 2569 เป็นการพิสูจน์ด้วยวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการว่า อาถรรพ์นี้ไม่มีจริง

รู้ว่าไม่จริง… แต่ก็ยังเชื่ออยู่ดี?

เรื่องที่น่าสนใจคือ เมื่อถูกถามว่าหลังจบการทดลองแล้วยังเชื่อเรื่องนี้ไหม นพ.ธนัทตอบตามตรงว่า “ยังเชื่ออยู่สัก 80 เปอร์เซ็นต์” และถ้ามีคนซื้อมาฝาก เขาก็ยังเลือกที่จะเก็บไว้กินตอนลงเวรอยู่ดี

คำถามที่น่าสนใจ คือ ทำไมหมอที่ลงมือทดสอบความเชื่อนี้ด้วยตัวเอง และพบว่าไม่มีหลักฐานว่าไก่ทอดทำให้เวรยุ่งขึ้น จึงยังรู้สึกสบายใจกว่าถ้ารอให้หมดเวรเสียก่อน?

รศ.ดร. ธีรนุช พูศักดิ์ศรีกิจ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้ศึกษาวิจัยอิทธิพลของความเชื่อที่มีต่อพฤติกรรมผู้บริโภค กล่าวว่า

“ในประเทศไทย ความเชื่อไม่ใช่สิ่งที่ตรงกันข้ามกับความทันสมัย แต่ทั้งสองสิ่งนี้สามารถดำรงอยู่ควบคู่กันไปได้อย่างกลมกลืน คนคนเดียวกันอาจเป็นผู้ที่สำเร็จการศึกษาสาขาวิทยาศาสตร์ แต่ในขณะเดียวกันก็ยังตรวจสอบฤกษ์ยามก่อนลงนามในสัญญา และสวมใส่เครื่องรางของขลังไปทำงานด้วย”

นอกจากนั้นในอาชีพที่ต้องเผชิญกับความกดดันและเรื่องคาดเดาไม่ได้อย่างแพทย์ การมี “ข้อตกลงร่วมกันเล็กๆ” (เช่น ห้ามกินไก่ทอด) ช่วยให้พวกเขารู้สึกว่าตนเองยังพอควบคุมสถานการณ์ได้บ้าง และไก่ทอดก็กลายเป็น “แพะรับบาป” ชั้นดีในคืนที่คนไข้ล้นตึกโดยไม่มีสาเหตุ

ไสยศาสตร์เป็นศาสนาที่จำเป็นสำหรับคนปัญญาอ่อน

ถ้าความเชื่อเรื่องไม่กินไก่ทอดยังช่วยให้คนเข้าเวรอุ่นใจ ทั้งที่ผลการทดลองไม่สนับสนุนความเชื่อนั้น เราควรมองที่พึ่งทางใจเช่นนี้อย่างไร? ท่านพุทธทาสเคยพิจารณาคำถามทำนองเดียวกัน

ท่านพุทธทาสเคยเล่าเรื่องคนที่เพิ่งเรียนจบปริญญาเอกจากต่างประเทศ กลับมาถึงเมืองไทยได้ไม่กี่วันก็ถามขึ้นว่า จะไปรดน้ำมนต์ที่วัดไหนดี ท่านหยิบเรื่องนี้มาเล่าในการอบรมครู เพราะเห็นว่าคนเราเรียนหนังสือจนเชี่ยวชาญในวิชาของตนได้ ขณะที่ความกลัวและความหวังในชีวิตยังมีอิทธิพลต่อใจอยู่มาก วุฒิการศึกษาบอกได้ว่าเขาเรียนอะไรมาบ้าง แต่อาจบอกได้น้อยว่า เวลาหวั่นใจ เขาหันไปพึ่งอะไร

ในคำบรรยายครั้งนั้น ท่านใช้ถ้อยคำตรงทีเดียวว่า

“ไสยศาสตร์เป็นศาสนาที่จำเป็นสำหรับคนปัญญาอ่อน”

คำว่า “ปัญญาอ่อน” ตรงนี้ต้องอ่านคู่กับคำอธิบายที่ท่านให้ไว้ในการแสดงธรรมล้ออายุ พ.ศ. 2525 ว่าท่านหมายถึง “ปัญญาทางจิตทางวิญญาณ” และได้แยกความหมายนี้ออกจากภาวะบกพร่องทางสติปัญญาไว้อย่างชัดเจน

ท่านกำลังพูดถึงปัญญาในด้านที่คนคนหนึ่งใช้ทำความเข้าใจชีวิตและความทุกข์ของตน เมื่อความกลัวเกิดขึ้นแล้วเราเชื่อตามทันที ปัญญาด้านนี้ก็ยังมีกำลังน้อย ที่น่าฟังคือในวันล้ออายุ ท่านตั้งคำถามโดยใช้คำว่า เรา ชวนทั้งผู้พูดและผู้ฟังให้ย้อนมองความเชื่อของตัวเอง

เหตุใดท่านจึงยอมให้คนถือไสยศาสตร์ “ไปพลางก่อน”

ท่านพุทธทาสเข้าใจว่า ในขณะที่คนกำลังกลัว การสั่งให้เขาเลิกเชื่อทันทีทำได้ยาก ต่อให้เขายอมวางของที่ถืออยู่ ความกลัวก็อาจยังอยู่กับเขา ในข้อเขียน ฟ้าสางทางความลับสุดยอด ท่านจึงใช้คำว่า “ถือไสยศาสตร์ไปพลางก่อน” สำหรับคนที่ยังเข้าไม่ถึงธรรมะ

ส่วนในการอบรมครู ท่านฝากหน้าที่อีกด้านไว้กับคนสอนด้วย คือให้ช่วยกันพัฒนาปัญญาทีละน้อย จนคนคนนั้นเข้าใจสิ่งที่ตัวเองเผชิญ และค่อย ๆ ลดการพึ่งพาสิ่งที่เคยต้องอาศัยเพื่อให้สบายใจ

ความหมายของคำว่า ไปพลางก่อน เห็นได้ในเรื่องห้องพักเวร เมื่อหมอตัดสินใจเก็บไก่ไว้กินพรุ่งนี้ ความเบาใจอาจเกิดขึ้นจริงในเย็นนั้น ส่วนจำนวนคนไข้จะมากหรือน้อยยังเป็นอีกคำถามหนึ่ง ซึ่งต้องสังเกตและตรวจสอบ ธนัททำทั้งสองอย่างได้ในคนคนเดียว เขายอมรับว่าตนยังถือเคล็ดอยู่ และยอมเอาความเชื่อที่ตัวเองถืออยู่นั่นแหละมาตั้งเป็นคำถามวิจัย ถ้านำคำสอนของท่านพุทธทาสมาอ่าน การทำให้ปัญญา “กล้าแข็ง” อาจเริ่มขึ้นได้ตั้งแต่วันที่คนยังกลัว แต่เริ่มถามตัวเองได้ว่า เรารู้ได้อย่างไรว่าสิ่งนี้เป็นเหตุให้เกิดสิ่งนั้น

ที่พึ่งทางใจช่วยเราอย่างไร

ใน พุทธศาสตร์กับไสยศาสตร์ ท่านพุทธทาสยกตัวอย่างคนสองคนกราบพระพุทธรูป คนหนึ่งกราบด้วยหวังให้อำนาจศักดิ์สิทธิ์ช่วยบันดาลสิ่งที่ปรารถนา อีกคนกราบเพราะระลึกได้ว่าพระพุทธเจ้าทรงค้นพบอะไร และตนจะนำสิ่งที่ทรงสอนมาปฏิบัติอย่างไร ภายนอกเป็นการก้มกราบเหมือนกัน ความหมายของการกราบอยู่ที่ว่า ขณะก้มลงนั้น แต่ละคนฝากความหวังไว้กับอะไร และเมื่อลุกขึ้นแล้ว จะทำอย่างไรกับความทุกข์ของตน

ใน ธรรมบท พุทธวรรค คาถา 188–192 พระพุทธเจ้าตรัสถึงมนุษย์ที่เมื่อถูกภัยคุกคามก็พากันแสวงหาที่พึ่ง ทั้งภูเขา ป่า และต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ แล้วทรงอธิบายการมีพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เป็นสรณะ โดยโยงเข้ากับการเห็นอริยสัจสี่ คือรู้จักทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความดับทุกข์ และทางปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ที่พึ่งเช่นนี้มีความหมายในชีวิตประจำวันตรงที่ เมื่อความกลัวเกิดขึ้น เรายังมีทางพิจารณาว่ากำลังกลัวอะไร อะไรทำให้ความกลัวนั้นมีกำลัง และมีสิ่งใดที่เราลงมือทำได้บ้าง