เคยไหมครับ เมื่อก่อนถวายเงินทำบุญแล้วกลับบ้านด้วยความอิ่มใจ แต่ระยะหลัง พอจะหยิบเงินใส่ซอง กลับมีคำถามขึ้นมาว่า เงินที่เราตั้งใจถวายจะถึงวัดและได้ใช้ตามที่ตั้งใจไว้หรือเปล่า ญาติโยมหลายคนเขียนไปปรึกษาพระอาจารย์ไพศาล วิสาโล ด้วยความกังวลทำนองนี้ ท่านชวนให้ลองนึกถึงวันที่เราเดินเข้าวัดมือเปล่าดูบ้าง วันนั้นเราอาจได้นั่งเงียบ ๆ ใต้ร่มไม้ ฝึกสติให้รู้ทันความกลุ้มใจของตัวเอง หรือได้ลงแรงปลูกต้นไม้สักต้นให้คนที่มาทีหลังมีร่มเงาอาศัย ทั้งสองอย่างนี้ก็เป็นการทำบุญที่วัดได้เช่นกัน

เมื่อคนเริ่มไม่แน่ใจว่าเงินทำบุญไปไหน

เมื่อ 3 วันก่อน พระอาจารย์พยอมท่านให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนว่า เดี๋ยวนี้เงินบริจาคที่ทางวัดได้รับในแต่ละวันลดไปเยอะ เดิมเงินที่ญาติโยมทำบุญวันละ 3,000 เดี๋ยวนี้เหลือแค่ 1,000 เดียว หายไป 2 ใน 3

ท่านตั้งข้อสังเกตว่า คงจะเป็นเพราะว่าคนเกิดความเสื่อมศรัทธา หลังจากที่มีข่าวมูลนิธิ องค์กรการกุศลบางแห่ง ที่จริงไม่ได้มีแห่งเดียว มีหลายแห่งที่พบว่ามีความบกพร่องทางการเงิน เงินที่ประชาชนบริจาคนับร้อยล้านถูกใช้ไปเพื่อการส่วนตัว

ที่จริงก่อนหน้านี้ก็มีข่าวอย่างที่เรารู้กัน พระหรือวัดหลายวัดเอาเงินบริจาคที่ญาติโยมมีศรัทธาถวายเพื่อให้เป็นประโยชน์แก่ทางวัด เอาไปใช้ในเรื่องส่วนตัว เงินรวมแล้วหลายร้อยล้าน หรือพันล้านก็มี ซึ่งก็เป็นข่าวที่หลายคนได้ยิน

หลายคนก็คงคิดว่า ในเมื่อไม่มีความไว้วางใจวัด ก็ไปบริจาคให้กับองค์กรการกุศลหรือว่ามูลนิธิ ปรากฏว่าหนีเสือปะจระเข้ เรื่องนี้ก็น่าเห็นใจ เฉพาะที่เกี่ยวกับวัด หลายคนก็ตั้งข้อสงสัย เวลาจะบริจาคเงินให้วัด ก็เกิดความระแวงสงสัยว่า เงินที่ตัวเองบริจาคนี้จะไปใช้ตามวัตถุประสงค์ที่ระบุเอาไว้ คือเพื่อประโยชน์ของพระศาสนา หรือตกเป็นของส่วนตัวไป

เหตุใดวัดป่าสุคะโตจึงไม่มีนโยบายเรี่ยไร

ที่จริงแม้จะเป็นการบริจาค หรือเพื่อประโยชน์ของวัด วิธีการก็สำคัญ โดยเฉพาะการเรี่ยไร หลายวัดก็มีการเรี่ยไร บางทีก็อ้างผ้าป่า อ้างโครงการต่าง ๆ อาจจะเอาไปใช้เพื่อประโยชน์ของส่วนรวมจริง แต่การเรี่ยไรก็ไม่ใช่กิจของสงฆ์ แต่เป็นเรื่องของฆราวาส

หลายวัดไปเรี่ยไรหรือไปบอกหาเจ้าภาพมาทอดกฐินที่วัด ก็จัดว่าไม่ใช่กิจของสงฆ์อย่างหนึ่ง เพราะเรื่องการเอากฐินมาถวาย มาลงที่วัดนั้น เป็นเรื่องของฆราวาส ไม่ใช่เป็นเรื่องที่พระต้องไปขวนขวาย ที่สุคะโตเราไม่มีนโยบายเรี่ยไร ไม่ว่าจะในวัดหรือนอกวัด

เพราะฉะนั้นถ้ามีข้อความหรือภาพว่าพระในวัดป่าสุคะโตหรือวัดป่าสุคะโตมีการเรี่ยไร ก็ถือว่าไม่ใช่ของจริง อาจจะเป็นฝีมือของมิจฉาชีพ แต่ถ้าเป็นการริเริ่มของญาติโยมเองก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ก็สุดแท้แต่ศรัทธาของญาติโยม

ชาวพุทธก็ควรจะทราบว่าการเรี่ยไร หรือแม้แต่การออกปากขอให้มาเป็นเจ้าภาพกฐิน ไม่ใช่กิจของสงฆ์ และการทำเช่นนั้นก็ส่อพิรุธว่าอาจจะทำเพื่อประโยชน์ส่วนตัวก็ได้ เงินเข้าวัดแล้วปรากฏว่าไม่ได้เข้าวัดจริง ๆ แต่เอาไปใช้เพื่อส่วนตัว ก็เป็นปรากฏการณ์ที่ญาติโยมหลายคนเกิดความหวั่นไหวมาก

ถวายเงินแล้วใจยังระแวง จะได้บุญไหม

มีหลายคนเขียนมาถามอาตมาว่า ที่จริงเล่าก่อนว่า เวลาเข้าวัด เวลาไปทำบุญที่วัดแล้วมีความสุขมาก จิตใจอิ่มเอิบ แต่หลังจากที่มีข่าวคราว ก็เริ่มระแวงสงสัย เวลาทำบุญแต่ละทีก็ระแวงว่าเงินที่ถวายนั้นจะตกเป็นของสงฆ์ไหม หรือจะเป็นประโยชน์ต่อพระศาสนาไหม หรือเข้าพกเข้าห่อส่วนตัว

เขาก็เลยสงสัยว่าจะทำอย่างไรดี เวลาไปวัดถ้าทำบุญด้วยใจที่หม่นหมอง ระแวงสงสัย เขาคิดว่าเป็นบาป ก็เลยไม่อยากไปทำบุญที่วัดแล้ว มาถามความเห็นอาตมา

อาตมาก็บอกว่าการทำบุญนั้น ถ้าจะให้ได้บุญจริง ๆ นอกจากของที่ถวายจะเป็นของประณีต ของสะอาด ของสมควร ของที่เกิดจากการใคร่ครวญแล้ว ที่สำคัญคือตอนที่ให้ เมื่อให้จิตผ่องใส และให้แล้วจิตเบิกบาน ก็จะทำให้ได้บุญเต็มเม็ดเต็มหน่วย แต่ถ้าระแวงสงสัยแล้ว เวลาให้จิตระแวง ให้เสร็จแล้วจิตก็ไม่ผ่องใส เกิดความสงสัยว่าเงินที่ถวายจะเป็นประโยชน์ตามวัตถุประสงค์ไหม

ถ้ามีความระแวงสงสัยแบบนี้ ก็ได้บุญน้อย บุญก็เกิดขึ้นเหมือนกัน แต่เกิดขึ้นกับผู้รับ ผู้รับก็อาจจะเอาไปใช้ประโยชน์ที่เป็นสาธารณประโยชน์ก็ได้ แต่ว่าผู้ให้ใจได้บุญน้อย เพราะมีความหม่นหมอง มีความระแวง ถ้าเป็นอย่างนี้ก็ไม่ควร

จะเลือกวัดและวางใจอย่างไรเมื่อให้ทาน

ควรเลือกว่าเวลาจะทำบุญกับวัดใดก็ควรจะมั่นใจ อย่างน้อยก็ไม่มีความสงสัยว่า วัดนั้นจะเอาเงินที่ได้ไปใช้ประโยชน์ตามวัตถุประสงค์ที่แจ้งเอาไว้ เช่น เงินค่าน้ำค่าไฟ ก็เอาไปใช้เป็นค่าน้ำค่าไฟจริง ๆ ไม่ใช่เข้าพกเข้าห่อ

เพราะฉะนั้นสำหรับคนที่ต้องการทำบุญด้วยใจที่ผ่องใส จิตเบิกบาน ก็ควรจะเลือกวัด และมั่นใจว่าพระในวัดหรือปฏิปทาของท่านเป็นที่น่าเลื่อมใส แต่ถ้าไม่มีความไว้เนื้อเชื่อใจ ยังมีความระแวงอยู่ ก็อาจจะยังไม่ต้องบริจาคก็ได้

แต่ถ้าจะบริจาคก็ต้องตัดใจว่า เราให้ด้วยจิตที่ปรารถนาดี เพื่อลดความตระหนี่ ส่วนเงินที่ได้นั้นใครจะเอาไปใช้อย่างไรก็เป็นเรื่องของเขา ถ้าทำอย่างนี้ได้จิตใจก็ผ่องใส แต่ถ้ายังทำใจไม่ได้ก็ควรเลือกเฟ้น ใคร่ครวญวัดที่จะทำบุญ

ไปวัดมือเปล่า เราก็ทำบุญได้

อย่างไรก็ตาม ต้องเข้าใจว่าการทำบุญไม่ได้ทำได้เฉพาะการถวายทานหรือให้เงิน คนไปเข้าใจว่าทำบุญที่วัดต้องไปให้ทาน ใส่บาตร ถวายสังฆทาน ถ้าพระไม่น่านับถือ ไม่น่าศรัทธา ไม่มีความโปร่งใส ก็ไม่มีโอกาสที่จะไปทำบุญที่วัดนั้นแล้ว เพราะไม่อยากไปบริจาคเงิน ถวายเงิน

แต่ที่จริงแล้วนั้น เรายังทำบุญที่วัดได้ด้วยวิธีอื่น ไม่ต้องใช้เงินเลย เช่น เจริญสติ ภาวนา จิตใจเครียด กลัดกลุ้มใจก็มาที่วัด เมื่อวัดนั้นมีความสงบ มีที่สัปปายะ วัดนั้นจะมีความโปร่งใสทางการเงินหรือไม่ก็ตาม เป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่อย่างน้อยถ้าวัดนั้นเป็นสถานที่ที่สัปปายะ เราก็มาทำบุญที่วัดนั้นได้ ไม่ใช่ด้วยการถวายเงิน แต่ด้วยการเจริญสติ ทำสมาธิ ภาวนา หรือการทำกิจส่วนรวม ปลูกต้นไม้ในวัด ทำให้วัดมีพื้นที่สีเขียวร่มรื่นมากขึ้น นี่ก็เป็นการทำบุญได้

ในยุคที่เราไม่ค่อยไว้วางใจว่าเงินที่ถวายเป็นประโยชน์กับสงฆ์หรือของวัดไหม ไม่ได้แปลว่าเราจะทำบุญที่วัดไม่ได้ แต่ว่าเราควรเข้าใจว่าทำบุญที่วัดทำได้หลายอย่าง นอกจากการถวายทานแล้ว ก็ได้แก่ การเจริญสติ ลดละความยึดติดถือมั่น ทำใจให้สงบ ซึ่งเป็นการทำบุญที่วัดที่คนมักจะมองข้าม คิดแต่จะใส่บาตร ถวายสังฆทาน พอผู้รับเราไม่มีศรัทธา เราเกิดความระแวง ก็เหมือนกับไม่มีทางทำบุญแล้ว

แต่ที่จริงยังทำบุญได้หลายวิธี เพียงแต่ว่าเราไม่รู้จักว่าการทำบุญที่ถูกต้องในพุทธศาสนามีอะไรบ้าง เราไปคิดว่าต้องบริจาคเงิน ถวายเงิน หรือถวายทาน แล้วพอเกิดความระแวงสงสัยก็เลยไม่รู้ว่าจะทำบุญอย่างไร ที่จริงทำได้เยอะมาก โดยเฉพาะการทำสมาธิ ภาวนา การรักษาศีล เป็นต้น

เพราะฉะนั้น แม้ว่ามีข่าวคราวมากมายที่ไม่ดีเกี่ยวกับพระ เกี่ยวกับวัด การทำบุญที่วัดก็ยังทำได้ อยู่ที่เราว่าเราจะรู้จักใช้โอกาสที่มีอยู่ในการทำบุญ เพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามในจิตใจของเราหรือเปล่า

พระอาจารย์ไพศาล วิสาโล วัดป่าสุคะโต แสดงธรรมก่อนฉันเช้า วันที่ 15 พฤศจิกายน 2569

บันทึกเสียงโดย Bird · ถอดเสียงโดย เมาท์ · เรียบเรียงโดย Nok Peaceful